Prawnik Gorzów Wielkopolski Radca prawny Łukasz Rozmiarek. Kancelaria prawnicza: prawo cywilne, prawo rodzinne, prawnik rodzinny, prawo spadkowe, prawo gospodarcze, prawo pracy, prawo administracyjne oraz windykacja gorzów i mediacja gorzów.
Realizacja: Wytwórnia Marketingu
Odrzucenie spadku – kiedy warto to zrobić i jak nie popełnić błędu?
Pozostałe artykuły
Ktoś z rodziny zmarł, a Ty podejrzewasz, że po sobie zostawił więcej długów niż majątku?
Albo właśnie dowiedziałeś się, że zostałeś spadkobiercą po osobie, z którą nie miałeś kontaktu? Prawo spadkowe daje Ci wtedy narzędzie, które może uchronić Cię przed cudzymi zobowiązaniami: odrzucenie spadku.
To jednak jedna z tych czynności, w których pozornie drobny błąd może przesądzić o wszystkim. Odrzucenia nie da się cofnąć, a ustawa nie wybacza spóźnienia.
Odrzucenie spadku – co to właściwie oznacza?
Według Kodeksu cywilnego spadkobierca ma trzy możliwości. Może:
• przyjąć spadek wprost,
• przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza,
• odrzucić spadek.
Spadek nabywa się z mocy prawa już w chwili śmierci spadkodawcy, a oświadczenie spadkobiercy tylko ten stan potwierdza albo mu zapobiega. Odrzucenie ma szczególny skutek: osoba, która odrzuciła spadek, jest traktowana tak, jakby nie dożyła chwili jego otwarcia. Nie dziedziczy ani majątku, ani długów.
Po co odrzuca się spadek?
Najczęstszy powód to długi spadkowe. Przy przyjęciu wprost spadkobierca odpowiada za nie całym swoim majątkiem, a nie tylko tym, co odziedziczył. Odrzucenie chroni więc przed sytuacją, w której spadek „kosztuje” więcej, niż jest wart.
Zdarzają się też powody pozamajątkowe. Czasem chodzi o relacje rodzinne, a czasem o wcześniejsze ustalenia w rodzinie co do tego, kto ma otrzymać majątek.
Co się stanie, jeśli nic nie zrobisz?
To jedno z najczęstszych nieporozumień. Brak oświadczenia nie oznacza, że spadku nie dziedziczysz. Jeśli w ustawowym terminie nie złożysz żadnego oświadczenia, z mocy prawa przyjmiesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza. To rozwiązanie bezpieczniejsze niż przyjęcie wprost, bo ogranicza odpowiedzialność za długi. Nie jest jednak pozbawione obowiązków i ryzyk. Czasem odrzucenie bywa korzystniejsze, a czasem to właśnie przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza.
Ile jest czasu na odrzucenie spadku?
Na złożenie oświadczenia masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tym, że jesteś powołany do spadku. Ten termin nie zawsze biegnie od dnia śmierci spadkodawcy.
Przykład: jeśli jesteś dalszym krewnym, a spadek odrzucili wcześniej bliżsi spadkobiercy, termin zaczyna się dla Ciebie zwykle dopiero wtedy, gdy dowiesz się o tym odrzuceniu.
Prawidłowe ustalenie początku biegu terminu bywa w praktyce trudniejsze, niż się wydaje.
Gdzie i w jakiej formie złożyć oświadczenie?
Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem albo przed notariuszem.
Zwykły e-mail, list czy rozmowa z rodziną nie wywołają żadnych skutków prawnych.
Oświadczenie musi też być złożone w odpowiednim momencie. Złożone zbyt wcześnie, zanim powstanie Twój tytuł do dziedziczenia, może okazać się bezskuteczne i trzeba je będzie powtórzyć.
Czy można odrzucić spadek „na rzecz” wybranej osoby?
Nie. Odrzucając spadek, nie możesz wskazać, komu ma przypaść, ani uzależnić odrzucenia od tego, że spadek otrzyma konkretna osoba. O tym, kto dziedziczy w dalszej kolejności, decydują przepisy albo testament.
Jeśli chcesz, aby majątek trafił do określonej osoby, istnieją inne rozwiązania, na przykład przyjęcie spadku i jego późniejsze zbycie albo darowizna. Mają one jednak inne skutki.
Co dalej po odrzuceniu spadku?
Odrzucenie przez jedną osobę zmienia krąg spadkobierców. Spadek przechodzi na kolejne osoby, a w polskim prawie dotyczy to także dzieci tego, kto odrzucił. To one dziedziczą część, która przypadłaby ich rodzicowi. Jeśli więc odrzucasz spadek, warto od razu pomyśleć o swoich dzieciach, bo odrzucenie nie zawsze kończy sprawę.
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka
Rodzic, który odrzuca spadek w imieniu małoletniego dziecka, w wielu sytuacjach potrzebuje zezwolenia sądu. Od 15 listopada 2023 r. w części przypadków obowiązują jednak uproszczenia. Mają one wąski zakres i wymagają spełnienia kilku warunków jednocześnie. Błąd przy ocenie, czy zezwolenie jest potrzebne, może skutkować nieważnością oświadczenia, a wtedy dziecko nabędzie spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Czy można się rozmyślić?
Co do zasady nie. Oświadczenia o odrzuceniu nie można zmienić ani odwołać. Możliwe jest jedynie uchylenie się od jego skutków prawnych w razie wad oświadczenia woli, na przykład błędu, ale tylko w ograniczonych sytuacjach i w krótkim terminie. Dlatego decyzję trzeba podejmować świadomie, po rzetelnym rozpoznaniu stanu majątku spadkowego.
Odrzucić, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza czy nie robić nic?
Nie ma jednej dobrej odpowiedzi. Wybór zależy m.in. od:
• składu i wartości majątku spadkowego,
• tego, kto dziedziczy w dalszej kolejności,
• sytuacji rodzinnej (w tym obecności małoletnich dzieci),
• tego, od kiedy i w jakim zakresie biegną terminy,
• planów dotyczących majątku spadkodawcy.
Przy niewłaściwej decyzji można stracić majątek, który warto było zachować, albo przeciwnie, wziąć na siebie odpowiedzialność, której dało się uniknąć.
Najczęstsze pytania
Czy odrzucenie spadku chroni przed długami?
Tak, odrzucając spadek, nie odpowiadasz za długi spadkodawcy. Skutek ten dotyczy jednak tylko Ciebie, a spadek przechodzi na kolejne osoby.
Ile kosztuje odrzucenie spadku?
Koszt zależy m.in. od tego, czy oświadczenie składasz w sądzie, czy u notariusza, oraz od okoliczności sprawy.
Czy mogę odrzucić tylko część spadku?
Nie ma tu prostej reguły. To kwestia, którą warto omówić indywidualnie.
Czy mogę odrzucić spadek, jeśli już coś z niego wziąłem?
Okoliczności mogą mieć znaczenie dla całej sprawy, dlatego nie warto podejmować żadnych czynności „na własną rękę”.
Co, jeśli termin 6 miesięcy już minął?
Zwykle oznacza to przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W niektórych sytuacjach istnieją jednak środki prawne, więc nie warto z góry rezygnować z analizy.
Odrzucenie spadku to decyzja, której nie da się łatwo cofnąć
Odrzucenie spadku bywa najlepszym sposobem ochrony przed długami, ale tylko wtedy, gdy zostanie złożone w odpowiednim terminie, w odpowiedniej formie i z uwzględnieniem skutków dla całej rodziny. Zanim złożysz oświadczenie, warto rzetelnie ocenić sytuację, bo błąd bywa nieodwracalny.
Informacje przedstawione w artykule mają charakter ogólny i nie stanowią indywidualnej porady prawnej.
Jeżeli zastanawiają się Państwo nad odrzuceniem spadku, potrzebują ustalić, jak liczyć termin, albo chcą ocenić, czy odrzucenie jest dla nich korzystne, zapraszam do kontaktu z Kancelarią Radcy Prawnego Łukasza Rozmiarka w Gorzowie Wielkopolskim lub w Chojnie.